Ontstaan van de Reitdieptochten (1939–1945)
De Reitdieptochten vonden hun oorsprong in 1939, toen Jacobus van Dijk, vader van de latere voorzitter Pieter van Dijk, samen met schoolmeester Jan Dijkema en Jacob Werkema het initiatief nam.
Het idee ontstond uit een eenvoudig doel: kinderen in Garnwerd leren zwemmen. In die tijd konden veel dorpskinderen dat niet, in tegenstelling tot kinderen uit omliggende dorpen zoals Schouwerzijl en Ezinge. Jacobus van Dijk, aangespoord door zijn vriend en badmeester Jo Lodewegen, begon na zijn werkdag zwemlessen te geven in het Reitdiep.
Als bewijs van zwemvaardigheid werd een wedstrijd georganiseerd: wie de overkant van het kanaal bereikte, “kon zwemmen”. Deze proef groeide uit tot een officiële zwemwedstrijd tussen dorpen, en in 1939 was de eerste echte Reitdieptocht een feit.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de tochten enkele keren afgelast — uit angst dat Duitse troepen onderduikers of jongens die aan de Arbeitseinsatz ontkwamen, zouden oppakken.
De reden en betekenis van de zwemtochten
De Reitdieptochten hadden van meet af aan een maatschappelijk en sportief doel:
– kinderen leren zwemmen in open water;
– de gemeenschap van Garnwerd samenbrengen;
– en een gezonde vorm van prestatie en plezier bieden.
Zoals Pieter van Dijk later verwoordde:
“Mijn vader is hier in 1939 mee begonnen om de jeugd te leren zwemmen. Voor ons was het nooit een wedstrijd om het geld, maar om de saamhorigheid.”
Het evenement groeide in de decennia na de oorlog uit tot een grote regionale traditie.
In de jaren vijftig en zestig kwamen deelnemers uit heel Noord-Nederland: Appingedam, Norg, Ter Apel, Stad Groningen en meer.
De dijk stond vol met toeschouwers, en de hele dorpsgemeenschap hielp mee.
Van Dijk herinnert zich dat het er destijds “primitief maar gemoedelijk” aan toeging: de jongens kleedden zich om in de Doorrit van café Hammingh, de meisjes boven, en achter het café waren koude douches.
Het was altijd een dorpsfeest, met fanfare De Eendracht voor de muzikale omlijsting — een traditie die tot het eind behouden bleef.
De bloeiperiode (1945–2000)
In de decennia na de oorlog bleven de Reitdieptochten een jaarlijks hoogtepunt. Pieter van Dijk nam in 1972 de organisatie over van zijn vader en bleef tot 2023 de drijvende kracht.
De tochten werden steeds professioneler georganiseerd, maar behielden hun dorpse karakter: vrijwilligers, volgbootjes, thee op de dijk en medailles voor alle deelnemers.
Er waren ook tegenslagen: de zwembond probeerde in de jaren zeventig druk uit te oefenen om de tocht onder hun reglement te brengen. Toen Garnwerd dat weigerde, ontstond een korte boycot — de bond organiseerde een alternatieve tocht in het Lauwersmeer.
Die hield echter maar drie jaar stand; de sfeer van Garnwerd bleek onvervangbaar.
De recente jaren en het einde (2000–2023)
De laatste jaren kende het evenement een teruglopende belangstelling, vooral onder de jeugd.
De laatste voorzitter, Pieter van Dijk, sprak daar met gemengde gevoelens over:
“De animo om mee te doen is er niet meer. De jeugd laat het afweten en dan wordt het moeilijk om de motivatie vast te houden. Toch ben ik trots op wat we hebben neergezet.”
Tijdens de 75e editie op 3 september 2023 werd voor het laatst gezwommen. Er deden nog zo’n 120 deelnemers mee — een waardig slot van 84 jaar traditie.
Van Dijk beschreef de dag als “emotioneel, maar ook een groot succes”. De laatste winnaars waren onder meer Ilona Venema (Vries) en Erik Schreuder (Groningen).
Maar het belangrijkste voor de organisatie was niet de uitslag, maar het gezamenlijke gevoel van trots en dankbaarheid.
De toekomst: Reitdieptochten 2.0 (2025 en verder)
Na een korte stilte is er nieuw leven in de traditie geblazen.
In 2025 wordt de tocht onder de naam Reitdiepzwemtochten 2.0 opnieuw georganiseerd, met een nieuwe groep vrijwilligers die de kennis van het oude comité overneemt.
Hun doel blijft hetzelfde als in 1939: “De jeugd enthousiast maken voor zwemmen in buitenwater.”
De nieuwe organisatie wil samenwerken met scholen om jongeren weer te betrekken bij het evenement. De eerste herstart is gepland voor 24 augustus 2025.
Conclusie
De Reitdieptochten zijn meer dan een sportevenement — ze vertellen het verhaal van dorpszin, traditie en volharding.
Van de eerste lessen van Jacobus van Dijk tot de laatste editie onder zijn zoon Pieter, vormde het Reitdiep 84 jaar lang het decor voor een unieke Groningse zwemgeschiedenis.
Zoals Pieter van Dijk het samenvatte bij het slot van zijn voorzitterschap:
“Ik sluit het levenswerk van mijn vader af. Het is mooi geweest — en ik ben trots op wat Garnwerd al die jaren heeft neergezet.”